GöktürK YazıtLarı

**Sultan Sencer** · 08-02-2008

GöktürK YazıtLarı
Göktürk ( OrHun ) YazıTLarı
Orhun Yazıtları Göktürk İmparatorluğu'nun ünlü hükümdarı Bilge Kağan devrinden kalma altı adet yazılı dikilitaştır. Moğolistan'ın kuzeyinde Baykal gölününü güneyinde Orhun ırmağı vadisindeki Koşo Saydam gölü yakınlarındadır. Bu yazıtlardan Köl Tigin ve Bilge Kağan yazıtları Koçho Tsaydam bölgesindeki Orhun Irmağı civarında; Bilge Tonyukuk yazıtları ise Köl Tigin ve Bilge Kağan yazıtlarından yaklaşık 360 km uzakta Tola Irmağı'nın yukarı yatağındaki Bayn Tsokto (Bayn Çokto) bölgesindedir. Bilge Tonyukuk yazıtlarının (Orhun Irmağı civarında olmamasına rağmen) Orhun yazıtlarıyla birlikte düşünülmesi anılması Köl Tigin ve Bilge Kağan yazıtları ile aynı döneme ait olması ve aynı konuları içermesindendir. Yazıtlar Türk dili tarihi edebiyatı sanatı töresi hakkında önemli bilgiler vermektedirler. Türk ve Türkçe adı ilk kez Doğu Göktürkler dönemine ait bu yazıtlarda geçmektedir.
Yazıtların üçü çok önemlidir. İki taştan oluşan Tonyukuk 716 Köl Tigin (Kültigin) 732 Bilge Kağan 735 yılında dikilmiştir. Köl Tigin yazıtı Bilge Kağan'ın ağzından yazılmıştır. Kültigin Bilge Kağan'ın kardeşi buyrukçu ihtiyar Tonyukuk ise veziridir. Anıtların olduğu yerde yalnızca dikilitaşlar değil yüzlerce heykel balbal şehir harabeleri taş yollar su kanalları koç ve kaplumbağa heykelleri sunak taşları bulunmuştur.
Orhun Abideleri'ni ilk kez 1889 yılında Rus tarihçi Yardintsev bulmuştur. 1890'da bir Fin heyeti 1891'de de bir Rus heyeti burada incelemelerde bulunmuştur. Bu heyetler yazıları çözememişlerdir. Fakat 1893 yılında Danimarkalı bilgin Vilhelm Thomsen 38 harfli alfabeyi çözerek yazıtları okumayı başarmıştır. Alfabenin dördü sesli dördü sessiz harften oluşur. Yazıda harfler birbirine birleştirilmez kelimeler de birbirlerinden iki nokta üstüste konularak ayrılır. Sağdan sola ve yukarıdan aşağıya yazılır. Orhun abidelerinde yazılar yukarıdan aşağıya yazılmış ve sağdan sola doğru istiflenmiştir.
KÜLTİGİN ANITI
335 metre yükseklikte kireçtaşından yapılmış ve dört cephelidir. Doğu-batı cephelerinin genişliği aşağıda 132 yukarıda 122 santimetredir. Kuzey-güney cepheleri de aşağıda 46 yukarıda 44 santimetredir. Üst kısım kemer şeklinde ve yukarıda beş kenarlı olarak bitmektedir. Anıttaki satırların uzunluğu 235 santimetredir. Yazıtın doğu yüzünde 40; güney ve kuzey yüzlerinde 13'er satır Göktürk harfli Türkçe metin vardır. Batı yüzünde ise devrin Tang İmparatoru'nun Köl Tigin'in ölümü dolayısıyla gönderdiği Çince mesajına yer verilmiştir.
BİLGE KAĞAN ANITI
Kültigin Anıtının bir kilometre uzağındadır. 734 yılında ölen Bilge Kağan adına oğlu Tenri Kağan tarafından yaptırılan bu anıt 735 yılında dikilmiştir. Yazıtta Bilge Kağan'ın ağzından devletin nasıl büyüdüğü anlatılmakta ve Kültigin'in ölümünden sonraki olaylar ilave edilmektedir. Ayrıca kağanın konuşmasından başka yeğeni Yuluğ Tigin'in kayıtları da yer almaktadır. Yaklaşık 375 metre yüksekliğinde olan yazıt dört cephelidir. Yazıtın doğu yüzünde 41 kuzey ve güney yüzlerinde 15'er satır Göktürk harfli Türkçe metin bulunmaktadır. Batı yüzünde ise (Köl Tigin yazıtında olduğu gibi) Çince bir metne yer verilmiştir.
TONYUKUK ANITI
Tonyukuk anıtı dört cepheli iki dikilitaş halindedir. Yazılar diğer taşlara göre daha silik durumdadır. Tonyukuk Bilge Kağan'ın babası İlteriş Kağan'ın amcası Kapgan Kağan'ın ve Bilge Kağan'ın baş bilicisi yani başveziri idi. Bu anıtı ihtiyarlık devrinde kendisi diktirmiştir ve yazılar da kendisine aittir. Taşlarda Göktürklerin Çin esaretinden nasıl kurtulduğu kurtuluş savaşının nasıl yapıldığı ve Tonyukuk'un neler yaptığı anlatılır. Birinci yazıt 243 cm; ikinci yazıt ise 217 cm yüksekliğindedir. Birinci yazıtta 35 ikinci yazıtta 27 satır Göktürk harfli Türkçe metin bulunmaktadır.
__________________

GöktürK YazıtLarı

**Sultan Sencer** · 08-02-2008

GÖKTÜRK YAZITLARINDAN ÖRNEK- BİLGE KAĞAN YAZITI
Tanrı gibi Tanrı yaratmış Türk Bilge Kağanı sözüm: Babam Türk Bilge Kağanı ... Sir Dokuz Oğuz İki Ediz çadırlı beyleri milleti ... Türk tanrısı ... üzerinde kagan oturdum. Oturduğumda ölecek gibi düşünen Türk beyleri milleti memnun olup sevinip yere dikilmiş gözü yukarı baktı. Bu zamanda kendim oturup bunca ağır töreyi dört taraftaki ... dim. Üstte mavi gök altta yağız yer kılındıkta ikisi arasında insan oğlu kılınmış. İnsan oğlunun üzerine ecdadım Bumın Kağan İstemi Kağan oturmuş. Oturarak Türk milletinin ilini töresini tutu vermiş düzene soku vermiş. Dört taraf hep düşman imiş. Ordu sevk ederek dört taraftaki milleti hep almış hep tâbi kılmış. Başlıya baş eğdirmiş dizliye dik çöktürmüş. Doğuda Kadırkan ormanına kadar batıda Demir Kapıya kadar kondurmuş. İkisi arasında pek teşkilâtsız Gök Türk'ü düzene sokarak öylece oturuyormuş. Bilgili kağan imiş cesur kağan imiş. Buyruku bilgili imiş tabiî Cesur imiş tabiî. Beyleri de milleti de doğru imiş. Onun için ili öylece tutmuş tabiî. İli tutup töreyi düzenlemiş. Kendisi öylece vefât etmiş. Yasçı ağlayıcı doğuda gün doğusundan Bökli Çöllü halk Çin Tibet Avar Bizans Kırgız Üç Kurıkan Otuz Tatar Kıtay Tatabı bunca millet gelip ağlamış yas tutmuş. Öyle ünlü kağan imiş. Ondan sonra küçük kardeşi kağan olmuş tabiî oğulları kağan olmuş tabiî. Ondan sonra küçük kardeşi büyük kardeşi gibi kılınmamış olacak oğlu babası gibi kılınmamış olacak. Bilgisiz kağan oturmuştur kötü kağan oturmuştur. Buyruku da bilgisizmiş tabiî kötü imiş tabiî. Beyleri milleti ahenksiz olduğu için aldatıcı olduğu için Çin milleti hilekâr ve sahtekâr olduğu için küçük kardeş ve büyük kardeşi birbirine düşürdüğü için bey ve milleti karşılıklı çekiştirttiği için Türk milleti il yaptığı ilini elden çıkarmış kağan yaptığı kağanını kaybedivermiş. Çin milletine beylik erkek evlâdını kul kıldı hanımlık kız evlâdını cariye kıldı. Türk beyler Türk adını bıraktı. Çinli beyler Çin adını tutarak Çin kağanına itaat etmiş. Elli yıl işi gücü vermiş. Doğuda gün doğusunda Bökli kağana kadar ordu sevk edi vermiş. Batıda Demir Kapıya ordu sevk edi vermiş. Çin kağanına ilini töresini alı vermiş. Türk halk kitlesi şöyle demiş: İlli millet idim ilim şimdi hani kime ili kazanıyorum der imiş. Kağanlı millet idim kağanım hani ne kağana işi gücü veriyorum der imiş. Öyle diyip Çin kağanına düşman olmuş. Düşman olup kendisini tanzim ve tertip edemediğinden yine tâbi olmuş. Bunca işi gücü vermediğini düşünmeden Türk milletini öldüreyim kökünü kurutayım der imiş. Yok olmaya gidiyormuş. Yukarıda Türk Tanrısı mukaddes yeri suyu öyle tanzim etmiştir. Türk milleti yok olmasın diye millet olsun diye babam İltiriş kağanı annem İlbilge Hatun'u göğün tepesinden tutup yukarı kaldırmıştır. Babam kağan on yedi erle dışarı çıkmış. Dışarı yürüyor diye ses işitip şehirdeki dağa çıkmış dağdaki inmiş. Toplanıp yetmiş er olmuş. Tanrı kuvvet verdiği için babam kağanın askeri kurt gibi imiş düşmanı koyun gibi imiş. Doğuya batıya asker sevk edip toplamış yığmış. Hepsi yedi yüz er olmuş. Yedi yüz er olup ilsizleşmiş kağansızlaşmış milleti cariye olmuş kul olmuş milleti Türk töresini bırakmış milleti ecdadımın töresince yaratmış yetiştirmiş. Tölis Tarduş milletini orda tanzim etmiş. Yabguyu şadı orda vermiş. Güneyde Çin milleti düşman imiş. Kuzeyde Baz Kağan Dokuz Oğuz kavmi düşman imiş. Kırgız Kurıkan Otuz Tatar Kıtay Tatabı hep düşman imiş. Babam kağan bunca .... kırk yedi defa ordu sevk etmiş yirmi savaş yapmış. Tanrı lûtfettiği için illiyi ilsizletmiş kağanlıyı kağansızlatmış dizliye diz çöktürmüş başlıya baş eğdirmiş. Babam kağan öylece ili töreyi kazanıp uçup gitmiş. Babam kağan için ilkin Baz kağanı balbal olarak dikmiş. Babam kağan uçtuğunda kendim sekiz yaşında kaldım. O töre üzerine amcam kağan oturdu. Oturarak Türk milletini tekrar tanzim etti tekrar besledi. Fakiri zengin kıldı azı çok kıldı. Amcam kağan oturduğunda kendim prens ... Tanrı buyurduğu için ondört yaşımda Tarduş milleti üzerine şad oturdum. Amcam kağan ile doğuda Yeşil Nehir'e Şantung ovasına kadar ordu sevk ettik. Batıda Demir Kapı'ya kadar ordu sevk ettik. Kögmen'i aşarak Kırgız ülkesine kadar ordu sevk ettik. Yekun olarak yirmi beş defa ordu sevk ettik on üç defa savaştık. İlliyi ilsizleştirdik kağanlıyı kağansızlaştırdık. Dizliye diz çöktürdük başlıya baş eğdirdik. Türgiş kağanı Türk'üm milletim idi. Bilmediği için bize karşı yanlış hareket ettiği ihanet ettiği için kağanı öldü buyruku beyleri de öldü. On Ok kavmi eziyet gördü. Ecdadımızın tutmuş olduğu yer su sahipsiz kalmasın diye Az milletini tanzim ve tertip edip ... Bars bey idi. Kağan adını burda biz verdik. Kız kardeşim prensesi verdik. Kendisi ihanet etti kağanı öldü milleti cariye kul oldu. Kögmen'in yeri suyu sahipsiz kalmasın diye Az Kırgız milletini tanzim ve tertip edip geldik. Savaştık ... ilini geri verdik. Doğuda Kadırkan ormanını aşarak milleti öyle kondurduk öyle düzene soktuk. Batıda Kengü Tarbana kadar Türk milletini öyle kondurduk öyle düzene soktuk. O zamanda kul kullu cariye cariyeli olmuştu. Küçük kardeş büyük kardeşini bilmezdi oğlu babasını bilmezdi. Öyle kazanılmış öyle düzene sokulmuş ilimiz töremiz vardı. Türk Oğuz beyleri milleti işit: Üstte gök basmasa altta yer delinmese Türk milleti ilini töreni kim bozabilecekti? Türk milleti vazgeç pişman ol! Disiplinsizliğinden dolayı beslemiş olan kağanına hür ve müstakil iyi iline karşı kendin hata ettin kötü hâle soktun. Silâhlı nereden gelip dağıtarak gönderdi? Mızraklı nereden gelerek sürüp gönderdi? Mukaddes Ötüken ormanının milleti gittin! Doğuya giden gittin! Batıya giden gittin! Gittiğin yerde hayrın şu olmalı: Kanın nehir gibi koştu. Kemiğin dağ gibi yattı. Beylik erkek evlâdını kul kıldın. Hanımlık kız evlâdını cariye kıldın. O bilmemenden dolayı kötülüğün yüzünden amcam kağan uçup gitti. Önce Kırgız kağanını balbal olarak diktim. Türk milletinin adı sanı yok olmasın diye babam kağanı annem hatunu yükselten Tanrı il veren Tanrı Türk milletinin adı sanı yok olmasın diye kendimi o Tanrı kağan oturttu tabiî. Varlıklı zengin millet üzerine oturmadım. İçte aşsız dışta elbisesiz; düşkün perişan millet üzerine oturdum. Küçük kardeşim Kül Tigin iki şad küçük kardeşim Kül Tigin ile konuştuk. Babamızın amcamızın kazanmış olduğu milletin adı sanı yok olmasın diye Türk milleti için gece uyuyamadım gündüz oturmadım. Küçük kardeşim Kül Tigin ile iki şad ile öle yite kazandım. Öyle kazanıp bütün milleti ateş su kılmadım. Ben kendim kağan oturduğumdan her yere gitmiş olan millet yaya olarak çıplak olarak öle yite geri geldi. Milleti besleyeyim diye kuzeyde Oğuz kavmine doğru; doğuda Kıtay Tatabı kavmine doğru; güneyde Çine doğru on iki defa ordu sevk ettim ... savaştım. Ondan sonra Tanrı buyurduğu için devletim kısmetim var olduğu için ölecek milleti diriltip besledim. Çıplak milleti elbiseli kıldım. Fakir milleti zengin kıldım. Az milleti çok kıldım. Değerli illiden değerli kağanlıdan daha iyi kıldım. Dört taraftaki milleti hep tâbi kıldım düşmansız kıldım. Hep bana itaat etti. Onyedi yaşımda Tanguta doğru ordu sevk ettim. Tangut milletini bozdum. Oğlunu karısını at sürüsünü servetini orda aldım. Onsekiz yaşımda Altı Çub Soğdaka doğru ordu sevk ettim. Milleti orda bozdum. Çinli Ong vali elli bin asker geldi. Iduk Başta savaştım. O orduyu orda yok ettim. Yirmi yaşımda Basmıl Iduk Kut soyumdan olan kavim idi kervan göndermiyor diye ordu sevk ettim. K ... m tâbi kıldım malını çevirip getirdim. Yirmi iki yaşımda Çin'e doğru ordu sevk ettim. Çaça general seksen bin asker ile savaştım. Askerini orda öldürdüm. Yirmi altı yaşımda Çik kavmi Kırgız ile beraber düşman oldu. Kemi geçerek Çike doğru ordu sevk ettim. Örpende savaştım. Askerini mızrakladım. Az milletini aldım ... tâbi kıldım. Yirmi yedi yaşımda Kırgız'a doğru ordu sevk ettim. Mızrak batımı karı söküp Kögmen ormanını aşarak yürüyüp Kırgız kavmini uykuda bastım. Kağanı ile Songa ormanında savaştım. Kağanını öldürdüm ilini orda aldım. O yılda Türgiş'e doğru Altın ormanını aşarak İrtiş nehrini geçip yürüdüm. Türgiş kavmini uykuda bastım. Türgiş kağanının ordusu ateş gibi fırtına gibi geldi. Bolçu'da savaştık. Kağanını yabgusunu şadını orda öldürdüm. İlini orda aldım. Otuz yaşımda Beş Balıka doğru ordu sevk ettim. Altı defa savaştım ... askerini hep öldürdüm. Onun içindeki ne kadar insan ... yok olacaktı ... çağırmak için geldi. Beş Balık onun için kurtuldu. Otuzbir yaşımda Karluk milleti sıkıntısız hür ve serbest iken düşman oldu. Tamag Iduk Başta savaştım. Karluk milletini öldürdüm orda aldım ... Basmıl kara ... Karluk milleti toplanıp geldi ... m öldürdüm. Dokuz Oğuz benim milletim idi. Gök yer bulandığı için ödüne kıskançlık değdiği için düşman oldu. Bir yılda dört defa savaştım: En önce Togu Balık!ta savaştım. Togla nehrini yüzdürerek geçip ordusu ... İkinci olarak Andırgu'da savaştım. Askerini mızrakladım ... Üçüncü olarak Çuş başında savaştım. Türk milleti ayak titretti perişan olacaktı. İlerleyip yayarak gelen ordusunu püskürttüm. Çok ölecek orda dirildi. Orda Tongra yiğiti bir boyu Tonga Tigin mateminde çevirip vurdum. Dördüncü olarak Ezginti Kadız'da savaştım. Askerini orda mızrakladım yıprattım ...yıprat ... Otuziki yaşımda Amgı kalesinde kışladıkta kıtlık oldu. İlk baharında Oğuz'a doğru ordu sevk ettim. İlk ordu dışarı çıkmıştı ikinci ordu merkezde idi. Üç Oğuz ordusu basıp geldi. Yaya kötü oldu diyip yenmek için geldi. Bir kısım ordusu evi barkı yağma etmek için gitti bir kısım ordusu savaşmak için geldi. Biz az idik kötü durumda idik. Oğuz ... düşman ... Tanrı kuvvet verdiği için orda mızrakladım dağıttım. Tanrı bahşettiği için ben kazandığım için Türk milleti kazanmıştır. Ben küçük kardeşimle beraber böyle başa geçip kazanmasam Türk milleti ölecekti yok olacaktı. Türk beyleri milleti böyle düşünün böyle bilin! Oğuz kavmi ... göndermeden diye ordu sevk ettim. Evini barkını bozdum. Oğuz kavmi Dokuz Tatar ile toplanıp geldi. Aguda iki büyük savaş yaptım. Ordusunu bozdum. İlini orda aldım. Öyle kazanıp ... Tanrı buyurduğu için otuzüç yaşımda ... idi. Seçkin muhterem güç beslemiş olan kahraman kağanına ihanet etti. Üstte Tanrı mukaddes yer su amcam kağanın devleti kabul etmedi olacak. Dokuz Oğuz kavmi yerini suyunu terk edip Çin'e doğru gitti. Çin ... bu yere geldi. Besleyeyim diye düşünüp ... millet .... suçla ... güneyde Çin'de adı sanı yok oldu. Bu yerde bana kul oldu. Ben kendim kağan oturduğum için Türk milletini ... kılmadım. İli töreyi çok iyi kazandım ... toplanıp ... orda savaştım. Askerini mızrakladım. Teslim olan teslim oldu millet oldu; Ölen öldü. Selengadan aşağıya yürüyerek Kargan vâdisinde evini barkını orda bozdum ... ormana çıktı. Uygur valisi yüz kadar askerle doğuya kaçıp gitti ...... Türk milleti aç idi. O at sürüsünü alıp besledim. Otuz dört yaşımda Oğuz kaçıp Çin'e girdi. Eseflenip ordu sevk ettim. Hiddetle .. oğlunu karısını orda aldım. İki valili millet ..... Tatabı milleti Çin kağanına itaat etti. Elçisi iyi sözü niyazı gelmiyor diye yazın ordu sevk ettim. Milleti orda bozdum. At sürüsünü ... askeri toplanıp geldi. Kadırkan ormanına kon ... yerine doğru suyuna doşru kondu. Güneyde Karluk milletine doşru ordu sevk et diyip Tudun Yamtarı gönderdim gitti ... Karluk valisi yok olmuş küçük kardeşi bir kaleye ... kervanı koşmadı. Onu korkutayım diyip ordu sevk ettim. Koruyucu iki üç kişi ile beraber kaçıp gitti. Halk kütlesi kağanım geldi diyip övdü ... ad verdim.

08-02-2008	#2 (permalink)
Sultan Sencer	Cevap: GöktürK YazıtLarı *GÖKTÜRK YAZITLARINDAN ÖRNEK- BİLGE KAĞAN YAZITI* Tanrı gibi Tanrı yaratmış Türk Bilge Kağanı sözüm: Babam Türk Bilge Kağanı ... Sir Dokuz Oğuz İki Ediz çadırlı beyleri milleti ... Türk tanrısı ... üzerinde kagan oturdum. Oturduğumda ölecek gibi düşünen Türk beyleri milleti memnun olup sevinip yere dikilmiş gözü yukarı baktı. Bu zamanda kendim oturup bunca ağır töreyi dört taraftaki ... dim. Üstte mavi gök altta yağız yer kılındıkta ikisi arasında insan oğlu kılınmış. İnsan oğlunun üzerine ecdadım Bumın Kağan İstemi Kağan oturmuş. Oturarak Türk milletinin ilini töresini tutu vermiş düzene soku vermiş. Dört taraf hep düşman imiş. Ordu sevk ederek dört taraftaki milleti hep almış hep tâbi kılmış. Başlıya baş eğdirmiş dizliye dik çöktürmüş. Doğuda Kadırkan ormanına kadar batıda Demir Kapıya kadar kondurmuş. İkisi arasında pek teşkilâtsız Gök Türk'ü düzene sokarak öylece oturuyormuş. Bilgili kağan imiş cesur kağan imiş. Buyruku bilgili imiş tabiî Cesur imiş tabiî. Beyleri de milleti de doğru imiş. Onun için ili öylece tutmuş tabiî. İli tutup töreyi düzenlemiş. Kendisi öylece vefât etmiş. Yasçı ağlayıcı doğuda gün doğusundan Bökli Çöllü halk Çin Tibet Avar Bizans Kırgız Üç Kurıkan Otuz Tatar Kıtay Tatabı bunca millet gelip ağlamış yas tutmuş. Öyle ünlü kağan imiş. Ondan sonra küçük kardeşi kağan olmuş tabiî oğulları kağan olmuş tabiî. Ondan sonra küçük kardeşi büyük kardeşi gibi kılınmamış olacak oğlu babası gibi kılınmamış olacak. Bilgisiz kağan oturmuştur kötü kağan oturmuştur. Buyruku da bilgisizmiş tabiî kötü imiş tabiî. Beyleri milleti ahenksiz olduğu için aldatıcı olduğu için Çin milleti hilekâr ve sahtekâr olduğu için küçük kardeş ve büyük kardeşi birbirine düşürdüğü için bey ve milleti karşılıklı çekiştirttiği için Türk milleti il yaptığı ilini elden çıkarmış kağan yaptığı kağanını kaybedivermiş. Çin milletine beylik erkek evlâdını kul kıldı hanımlık kız evlâdını cariye kıldı. Türk beyler Türk adını bıraktı. Çinli beyler Çin adını tutarak Çin kağanına itaat etmiş. Elli yıl işi gücü vermiş. Doğuda gün doğusunda Bökli kağana kadar ordu sevk edi vermiş. Batıda Demir Kapıya ordu sevk edi vermiş. Çin kağanına ilini töresini alı vermiş. Türk halk kitlesi şöyle demiş: İlli millet idim ilim şimdi hani kime ili kazanıyorum der imiş. Kağanlı millet idim kağanım hani ne kağana işi gücü veriyorum der imiş. Öyle diyip Çin kağanına düşman olmuş. Düşman olup kendisini tanzim ve tertip edemediğinden yine tâbi olmuş. Bunca işi gücü vermediğini düşünmeden Türk milletini öldüreyim kökünü kurutayım der imiş. Yok olmaya gidiyormuş. Yukarıda Türk Tanrısı mukaddes yeri suyu öyle tanzim etmiştir. Türk milleti yok olmasın diye millet olsun diye babam İltiriş kağanı annem İlbilge Hatun'u göğün tepesinden tutup yukarı kaldırmıştır. Babam kağan on yedi erle dışarı çıkmış. Dışarı yürüyor diye ses işitip şehirdeki dağa çıkmış dağdaki inmiş. Toplanıp yetmiş er olmuş. Tanrı kuvvet verdiği için babam kağanın askeri kurt gibi imiş düşmanı koyun gibi imiş. Doğuya batıya asker sevk edip toplamış yığmış. Hepsi yedi yüz er olmuş. Yedi yüz er olup ilsizleşmiş kağansızlaşmış milleti cariye olmuş kul olmuş milleti Türk töresini bırakmış milleti ecdadımın töresince yaratmış yetiştirmiş. Tölis Tarduş milletini orda tanzim etmiş. Yabguyu şadı orda vermiş. Güneyde Çin milleti düşman imiş. Kuzeyde Baz Kağan Dokuz Oğuz kavmi düşman imiş. Kırgız Kurıkan Otuz Tatar Kıtay Tatabı hep düşman imiş. Babam kağan bunca .... kırk yedi defa ordu sevk etmiş yirmi savaş yapmış. Tanrı lûtfettiği için illiyi ilsizletmiş kağanlıyı kağansızlatmış dizliye diz çöktürmüş başlıya baş eğdirmiş. Babam kağan öylece ili töreyi kazanıp uçup gitmiş. Babam kağan için ilkin Baz kağanı balbal olarak dikmiş. Babam kağan uçtuğunda kendim sekiz yaşında kaldım. O töre üzerine amcam kağan oturdu. Oturarak Türk milletini tekrar tanzim etti tekrar besledi. Fakiri zengin kıldı azı çok kıldı. Amcam kağan oturduğunda kendim prens ... Tanrı buyurduğu için ondört yaşımda Tarduş milleti üzerine şad oturdum. Amcam kağan ile doğuda Yeşil Nehir'e Şantung ovasına kadar ordu sevk ettik. Batıda Demir Kapı'ya kadar ordu sevk ettik. Kögmen'i aşarak Kırgız ülkesine kadar ordu sevk ettik. Yekun olarak yirmi beş defa ordu sevk ettik on üç defa savaştık. İlliyi ilsizleştirdik kağanlıyı kağansızlaştırdık. Dizliye diz çöktürdük başlıya baş eğdirdik. Türgiş kağanı Türk'üm milletim idi. Bilmediği için bize karşı yanlış hareket ettiği ihanet ettiği için kağanı öldü buyruku beyleri de öldü. On Ok kavmi eziyet gördü. Ecdadımızın tutmuş olduğu yer su sahipsiz kalmasın diye Az milletini tanzim ve tertip edip ... Bars bey idi. Kağan adını burda biz verdik. Kız kardeşim prensesi verdik. Kendisi ihanet etti kağanı öldü milleti cariye kul oldu. Kögmen'in yeri suyu sahipsiz kalmasın diye Az Kırgız milletini tanzim ve tertip edip geldik. Savaştık ... ilini geri verdik. Doğuda Kadırkan ormanını aşarak milleti öyle kondurduk öyle düzene soktuk. Batıda Kengü Tarbana kadar Türk milletini öyle kondurduk öyle düzene soktuk. O zamanda kul kullu cariye cariyeli olmuştu. Küçük kardeş büyük kardeşini bilmezdi oğlu babasını bilmezdi. Öyle kazanılmış öyle düzene sokulmuş ilimiz töremiz vardı. Türk Oğuz beyleri milleti işit: Üstte gök basmasa altta yer delinmese Türk milleti ilini töreni kim bozabilecekti? Türk milleti vazgeç pişman ol! Disiplinsizliğinden dolayı beslemiş olan kağanına hür ve müstakil iyi iline karşı kendin hata ettin kötü hâle soktun. Silâhlı nereden gelip dağıtarak gönderdi? Mızraklı nereden gelerek sürüp gönderdi? Mukaddes Ötüken ormanının milleti gittin! Doğuya giden gittin! Batıya giden gittin! Gittiğin yerde hayrın şu olmalı: Kanın nehir gibi koştu. Kemiğin dağ gibi yattı. Beylik erkek evlâdını kul kıldın. Hanımlık kız evlâdını cariye kıldın. O bilmemenden dolayı kötülüğün yüzünden amcam kağan uçup gitti. Önce Kırgız kağanını balbal olarak diktim. Türk milletinin adı sanı yok olmasın diye babam kağanı annem hatunu yükselten Tanrı il veren Tanrı Türk milletinin adı sanı yok olmasın diye kendimi o Tanrı kağan oturttu tabiî. Varlıklı zengin millet üzerine oturmadım. İçte aşsız dışta elbisesiz; düşkün perişan millet üzerine oturdum. Küçük kardeşim Kül Tigin iki şad küçük kardeşim Kül Tigin ile konuştuk. Babamızın amcamızın kazanmış olduğu milletin adı sanı yok olmasın diye Türk milleti için gece uyuyamadım gündüz oturmadım. Küçük kardeşim Kül Tigin ile iki şad ile öle yite kazandım. Öyle kazanıp bütün milleti ateş su kılmadım. Ben kendim kağan oturduğumdan her yere gitmiş olan millet yaya olarak çıplak olarak öle yite geri geldi. Milleti besleyeyim diye kuzeyde Oğuz kavmine doğru; doğuda Kıtay Tatabı kavmine doğru; güneyde Çine doğru on iki defa ordu sevk ettim ... savaştım. Ondan sonra Tanrı buyurduğu için devletim kısmetim var olduğu için ölecek milleti diriltip besledim. Çıplak milleti elbiseli kıldım. Fakir milleti zengin kıldım. Az milleti çok kıldım. Değerli illiden değerli kağanlıdan daha iyi kıldım. Dört taraftaki milleti hep tâbi kıldım düşmansız kıldım. Hep bana itaat etti. Onyedi yaşımda Tanguta doğru ordu sevk ettim. Tangut milletini bozdum. Oğlunu karısını at sürüsünü servetini orda aldım. Onsekiz yaşımda Altı Çub Soğdaka doğru ordu sevk ettim. Milleti orda bozdum. Çinli Ong vali elli bin asker geldi. Iduk Başta savaştım. O orduyu orda yok ettim. Yirmi yaşımda Basmıl Iduk Kut soyumdan olan kavim idi kervan göndermiyor diye ordu sevk ettim. K ... m tâbi kıldım malını çevirip getirdim. Yirmi iki yaşımda Çin'e doğru ordu sevk ettim. Çaça general seksen bin asker ile savaştım. Askerini orda öldürdüm. Yirmi altı yaşımda Çik kavmi Kırgız ile beraber düşman oldu. Kemi geçerek Çike doğru ordu sevk ettim. Örpende savaştım. Askerini mızrakladım. Az milletini aldım ... tâbi kıldım. Yirmi yedi yaşımda Kırgız'a doğru ordu sevk ettim. Mızrak batımı karı söküp Kögmen ormanını aşarak yürüyüp Kırgız kavmini uykuda bastım. Kağanı ile Songa ormanında savaştım. Kağanını öldürdüm ilini orda aldım. O yılda Türgiş'e doğru Altın ormanını aşarak İrtiş nehrini geçip yürüdüm. Türgiş kavmini uykuda bastım. Türgiş kağanının ordusu ateş gibi fırtına gibi geldi. Bolçu'da savaştık. Kağanını yabgusunu şadını orda öldürdüm. İlini orda aldım. Otuz yaşımda Beş Balıka doğru ordu sevk ettim. Altı defa savaştım ... askerini hep öldürdüm. Onun içindeki ne kadar insan ... yok olacaktı ... çağırmak için geldi. Beş Balık onun için kurtuldu. Otuzbir yaşımda Karluk milleti sıkıntısız hür ve serbest iken düşman oldu. Tamag Iduk Başta savaştım. Karluk milletini öldürdüm orda aldım ... Basmıl kara ... Karluk milleti toplanıp geldi ... m öldürdüm. Dokuz Oğuz benim milletim idi. Gök yer bulandığı için ödüne kıskançlık değdiği için düşman oldu. Bir yılda dört defa savaştım: En önce Togu Balık!ta savaştım. Togla nehrini yüzdürerek geçip ordusu ... İkinci olarak Andırgu'da savaştım. Askerini mızrakladım ... Üçüncü olarak Çuş başında savaştım. Türk milleti ayak titretti perişan olacaktı. İlerleyip yayarak gelen ordusunu püskürttüm. Çok ölecek orda dirildi. Orda Tongra yiğiti bir boyu Tonga Tigin mateminde çevirip vurdum. Dördüncü olarak Ezginti Kadız'da savaştım. Askerini orda mızrakladım yıprattım ...yıprat ... Otuziki yaşımda Amgı kalesinde kışladıkta kıtlık oldu. İlk baharında Oğuz'a doğru ordu sevk ettim. İlk ordu dışarı çıkmıştı ikinci ordu merkezde idi. Üç Oğuz ordusu basıp geldi. Yaya kötü oldu diyip yenmek için geldi. Bir kısım ordusu evi barkı yağma etmek için gitti bir kısım ordusu savaşmak için geldi. Biz az idik kötü durumda idik. Oğuz ... düşman ... Tanrı kuvvet verdiği için orda mızrakladım dağıttım. Tanrı bahşettiği için ben kazandığım için Türk milleti kazanmıştır. Ben küçük kardeşimle beraber böyle başa geçip kazanmasam Türk milleti ölecekti yok olacaktı. Türk beyleri milleti böyle düşünün böyle bilin! Oğuz kavmi ... göndermeden diye ordu sevk ettim. Evini barkını bozdum. Oğuz kavmi Dokuz Tatar ile toplanıp geldi. Aguda iki büyük savaş yaptım. Ordusunu bozdum. İlini orda aldım. Öyle kazanıp ... Tanrı buyurduğu için otuzüç yaşımda ... idi. Seçkin muhterem güç beslemiş olan kahraman kağanına ihanet etti. Üstte Tanrı mukaddes yer su amcam kağanın devleti kabul etmedi olacak. Dokuz Oğuz kavmi yerini suyunu terk edip Çin'e doğru gitti. Çin ... bu yere geldi. Besleyeyim diye düşünüp ... millet .... suçla ... güneyde Çin'de adı sanı yok oldu. Bu yerde bana kul oldu. Ben kendim kağan oturduğum için Türk milletini ... kılmadım. İli töreyi çok iyi kazandım ... toplanıp ... orda savaştım. Askerini mızrakladım. Teslim olan teslim oldu millet oldu; Ölen öldü. Selengadan aşağıya yürüyerek Kargan vâdisinde evini barkını orda bozdum ... ormana çıktı. Uygur valisi yüz kadar askerle doğuya kaçıp gitti ...... Türk milleti aç idi. O at sürüsünü alıp besledim. Otuz dört yaşımda Oğuz kaçıp Çin'e girdi. Eseflenip ordu sevk ettim. Hiddetle .. oğlunu karısını orda aldım. İki valili millet ..... Tatabı milleti Çin kağanına itaat etti. Elçisi iyi sözü niyazı gelmiyor diye yazın ordu sevk ettim. Milleti orda bozdum. At sürüsünü ... askeri toplanıp geldi. Kadırkan ormanına kon ... yerine doğru suyuna doşru kondu. Güneyde Karluk milletine doşru ordu sevk et diyip Tudun Yamtarı gönderdim gitti ... Karluk valisi yok olmuş küçük kardeşi bir kaleye ... kervanı koşmadı. Onu korkutayım diyip ordu sevk ettim. Koruyucu iki üç kişi ile beraber kaçıp gitti. Halk kütlesi kağanım geldi diyip övdü ... ad verdim.

Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir)

Seçenekler
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder

Maxi Hayat * Program Deposu * File4Share * Nasıl Yaparız? * Modifiye Otomobiller * Yerli Yabancı Klipler * Html RenkKodları * Program İndir * Oyun İndir *